Suriye’nin başkenti Şam’a giren Heyet Tahrir eş-Şam (HTŞ), 8 Aralık 2024’te Esad’ın iktidarına son verdi. Arap Sosyalizmi olarak da bilinen Baas modeli, bu olayla birlikte Suriye’de yarım asırdan fazla süren bir dönemi geride bıraktı.
Arapça “rönesans” veya “diriliş” anlamına gelen Baas, Arap dünyasının tek devlet altında birleşmesi fikrini temsil ediyordu. “Birlik, Özgürlük, Sosyalizm” sloganıyla Arap birliğine ve Arap olmayandan gelen müdahaleye karşı mücadeleyi programına aldı.
Baas Partisi’nin kuruluş ilkelerine bakıldığında:
Birlik: Pan-Arabizm ilkesi, birçok siyasi gelişmede test edilmiş ve başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Mısır ve Suriye’nin başarısız birliğinin ardından partideki Irak ve Suriye kollarının birlik çabalarının başarısızlığı, bu ilke ile toplumun siyasi motivasyonu arasında gerçekçi bir bağ olmadığını göstermektedir.
Sosyalizm: Sömürgecilik döneminden yeni çıkan Suriye, feodal bir toplumdan Sovyet ekseninde sosyalist bir kalıba sokulmaya çalışılmıştır. Ancak bu, azınlığın diktatörlükle yönettiği mezhepçilik ve kayırmacılık gibi adaletsiz bir topluma dönüşmüştür.
Özgürlük: Baas Partisi’nin hüküm sürdüğü Irak ve Suriye’deki kapatılan gazete ve siyasi partiler, sürgüne gönderilen fikir insanları ve yıllarca tek parti olarak hükmetmesi düşünüldüğünde özgürlük ilkesinin hayata geçirilmediği görülmektedir.
8 Mart 1963’teki askeri darbe, partinin kontrolünü sivillerden alma amacıyla gerçekleştirildi. Bu darbe, Suriye ve Irak’taki Baas partilerinin bölünmesine yol açtı.
Salah Cedid’in liderliğindeki yeni hükümet, Suriye tarihindeki en radikal yönetimdi. Bu dönemde Iraklı Baasçılara karşı sert bir propaganda başlatıldı. Cedid’in hükümeti, 1970’te Hafız Esad’ın iktidara getiren Onarım Hareketi ile devrildi.
Hafız Esad, 10 Haziran 2000’deki ölümünden sonra Suriye Anayasası değiştirildi. Beşar Esad, tek aday olarak girdiği seçimlerde cumhurbaşkanı olarak atandı.
Beşar Esad, babasının iktidar yapılarını miras almasına rağmen, onun sahip olduğu sadakate sahip değildi. Muhalefete karşı sert bir tutum sergiledi ve reform vaatlerini geri çekti.
14 Şubat 2005’te Lübnan eski Başbakanı Refik Hariri’nin suikastı, Suriye ile Lübnan ilişkilerinin gerginleşmesine neden oldu.
Suriye’de protestolar 26 Ocak 2011’de başladı. Protestocular, siyasi reformlar ve sivil hakların iadesini talep etti. Suriye yönetimi protestoculara şiddetle karşılık verdi.
Protestolar, Suriye’de uzun bir iç savaşa yol açtı. Savaş, ülkenin büyük bir bölümünün yıkılmasına ve milyonlarca insanın yerinden edilmesine neden oldu.
Son olarak, 8 Aralık 2024’te HTŞ, Şam’a girerek Esad’ın iktidarına son verdi. Bu olay, Baas Partisi’nin ve Esad’ların Suriye’deki uzun süreli hakimiyetinin sona ermesini simgeledi.
