Gemiler Erdoğan’a, fabrika Çağlar’a: Sır küpü el değiştiriyor
Gemiler Erdoğan’a, fabrika Çağlar’a: Sır küpü el değiştiriyor Cavit Çağlar, her zaman ilginç zamanlarda ve kritik süreçlerde sahneye çıkan bir isim oldu. 90’ların bu dikkat çeken tüccar-siyasetçisi, şimdi de neredeyse unutulmuş bir tesisin satışında karşımıza çıkıyor. 17 yıl önce İran’da 680 milyon dolara satın alınan petrokimya tesisi Razi’nin yeni sahibi artık Çağlar.
Ancak Razi Petrokimya, sadece bir sanayi tesisi değil; milyonlarca doların akıtıldığı, gizemli ortaklıkların kurulduğu, MHP’de yaşanan siyasi krizlerin gölgesinde şekillenen ve gözlerden uzak tutulmuş büyük bir sır küpü. Üstelik bu dev tesisin perde arkasında, gemilerin uzun bir yolculuğun ardından el değiştirmesi, siyasi bağların derinleşmesi ve Türkiye’nin ekonomik dengelerinde gizli bir oyun alanı olması gibi pek çok bilinmeyen var.
Şimdi, bunca yıl sonra yeniden gündeme gelen bu satış, yeni soruları da beraberinde getirirken, Razi’nin ardındaki sır perdesi hala tam olarak aralanmış değil.
Türkiye’nin siyasi gündeminin gürültüsü arasında gözden kaçan ancak büyük önem taşıyan bir satış gerçekleşiyor. Oda TV’den Oğuz Ok’un 4 Şubat’ta duyurduğu habere göre, Ortadoğu’nun en büyük petrokimya tesislerinden biri olan Razi, Cavit Çağlar’ın kontrolüne geçiyor. Haberde yer alan bilgilere göre Çağlar da bu alımı doğruluyor ve “İşin sonuna geldik, tek başıma alıyorum” diyerek süreci netleştiriyor.
Razi Petrokimya’yı uzun süredir takip ediyorum. Bu köşede daha önce pek çok kez ele aldığım gibi, bu dev tesisin geçmişi sayısız bilinmezle dolu. İlk satın alımından işletme sürecine ve şimdi de el değiştirmesine kadar 17 yıl boyunca ardı arkası kesilmeyen muammalar zinciriyle anılan bir yapıdan söz ediyoruz.
Ve şimdi, bu sır perdesi bir kez daha aralanıyor ama hâlâ tam anlamıyla aydınlatılmış değil. Cavit Çağlar’ın Razi’yi devralması, bilinmezlerle dolu bu uzun hikâyeye yeni bir halka eklerken, işin perde arkasında kimlerin olduğu, hangi güç dengelerinin devrede olduğu ve bu satışın hangi sonuçları doğuracağı ise şimdilik merak konusu.
Razi Petrokimya’nın perde arkasındaki olaylar gerçekten ilginç görünüyor. Gübretaş‘ın Türk çiftçilerine ucuz gübre ve hammadde sağlamak amacıyla 2008’de Razi’yi satın alması, Tabosan ve Asya Gaz gibi ortaklarla birlikte hareket etmesi, işin içindeki siyasi bağlantılar da dikkat çekici. Şaban Kayıkçı’nın Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın danışmanlarından birinin oğlu olması ve Mücahit Arslan ile ilişkileri, işin boyutunu daha da ilginç hale getiriyor. Razi’nin yönetimindeki dönemlerde Ali İhsan Arslan’ın da yer alması, işin içindeki siyasi ve ticari dinamikleri daha da karmaşık hale getiriyor gibi görünüyor. Bu konuda daha fazla ayrıntı var mı?
İhale süreci, o dönemde ciddi bir tartışma konusu olmuştu. Özellikle MHP yönetimi, olayın üzerinde durarak büyük itirazlarda bulundu. 2009’da dönemin MHP Genel Başkan Yardımcısı Mehmet Ekici, konuyu Meclis’e taşımış ve bu sürecin büyük bir yolsuzluk içerdiğini, çiftçilerin paralarıyla bazı kişilerin zengin edildiğini belgelerle ortaya koymuştu. Ancak karşılaştığı tepkiye Tarım Bakanı Mehdi Eker, yalnızca “Ticari sır” diyerek yanıt vermişti. Bu kısa ve net açıklama, tartışmaların derinleşmesine engel olamamıştı, çünkü ardında büyük bir soru işareti bırakıyordu.
2011’deki ünlü ‘kaset skandalı’ sonrasında MHP’deki bazı üst düzey yöneticiler tasfiye edilmişti, bunlar arasında Razi işine karşı çıkan isimler de vardı. Ancak skandalın gölgesinde kalan Razi’ye büyük miktarda kaynak aktarılmaya devam etti. İddiaya göre, bu süreçte yaklaşık 300 milyon dolara yakın bir bütçe, Razi’ye aktarıldı. Bunun yanı sıra, tesisle ilişkili pek çok yeni şirket kuruldu ve ilginç bir şekilde bu şirketlerin yönetim kadroları hemen hemen aynı kişilerden oluşuyordu. Gübretaş’a ek olarak, işin içinde Kayıkçı ve Suudi Arabistanlı Nesma Denizcilik şirketi de vardı. Razi’nin en büyük yatırımlarının ise deniz taşımacılığı üzerine olduğu belirtiliyor, bu da işin denizcilik sektöründeki büyüklüğünü ve stratejik önemini ortaya koyuyor.
2013 yılında, İran’da üretilen amonyağın Türkiye’ye taşınabilmesi için Güney Kore’ye iki tanker siparişi verildi. Bu siparişle birlikte, toplamda 100 milyon dolarlık bir yatırım yapıldı ve kısa sürede GEDİZ ve DİCLE adlı iki tanker, envantere katıldı. Ancak bu, denizcilik işinin sadece başlangıcıydı. Ardından, kimin kiminle ortak olduğunun giderek daha karmaşık hale geldiği bir şirket ağı ortaya çıkmaya başladı. 2017’de kurulan Nbulkgas, bu ağda önemli bir yer edindi ve GEDİZ ile DİCLE gemileri de bu şirketin bünyesine dahil oldu. Şaban Kayıkçı ile Suudi Arabistanlı ortak da aynı yıl yönetime girdi.
2020’de ise Gübretaş, borsaya yaptığı bir açıklama ile Nbulkgas’ı gemileriyle birlikte sattığını duyurdu. Bu satışın alıcısı ise, Marshall Adaları’nda kurulu Pasco Investment Holding CO. oldu. Aynı yıl, İstanbul’da Pasco’ya bağlı yeni bir şirket olan Pascogas kuruldu. İlginç bir şekilde, bu şirketin ilk adı UBK Denizcilik’ti ve sahibi Şaban Kayıkçı’nın oğlu Uğur Beke Kayıkçı’ydı. Ancak gemiler alındıktan sonra şirketin adı ve yönetimi değişti; yeni sahipler Mecit Çetinkaya ve oğlu Mecit Mert Çetinkaya oldu. Peki, bu aileyi nereden tanıyoruz?
2007’de kurulan MB Denizcilik’in sahipleri, Burak Erdoğan’ın ortakları olan Mecit Çetinkaya ve oğlu Mecit Mert Çetinkaya’dır. 2021’in başında MB Denizcilik, adres değiştirerek, Gübretaş’ın gemilerini satın alan Pascogas’ın ofisine taşındı. Bu yeni adresinde DİCLE ve GEDİZ gemileri de faaliyetlerine devam ediyor. Şaban Kayıkçı ise şu sıralar, Selçuk’un Pamucak bölgesinde, Turizm Bakanlığı’nın kendisine tahsis ettiği denize sıfır, cennet gibi bir alanda yeni otelini inşa ediyor. Öte yandan, büyük zararlara yol açarak, Cumhuriyet ile yaşıt olan Tarım Kredi Kooperatifleri’nin milyonlarca dolarını yutan Razi, uzun süredir ortada görünmeyen Cavit Çağlar’a devredilmiş durumda. Görünüşe göre, herkes kendi çıkarına ulaşmış; tek istisna ise çiftçiler…
Kaynak: Bahadır Özgür – Gazete Duvar
Gelişmelerden zamanında haberdar olmak istiyor musunuz?