1999 depreminin ardından, felaketin yaralarını sarmak amacıyla “deprem vergisi” adı altında Özel İletişim Vergisi (ÖİV) uygulamaya konuldu. Bu vergiden elde edilecek gelirle, Türkiye’nin hem depremin izlerini silmesi hem de depreme hazırlık kapsamında binaların yenilenmesi planlanıyordu. Geçici olarak yürürlüğe giren bu vergi, 2004 yılında AKP tarafından kalıcı hale getirildi. Ancak o tarihten sonra, bu kaynak deprem hazırlığı yerine bütçe açıklarını kapatmak için kullanıldı. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, “o paralar yol oldu” diyerek bu durumu doğruladı.
SÖZCÜ gazetesi, 2000 yılından bu yana ÖİV adı altında halktan toplanan deprem vergilerini detaylı bir şekilde inceledi. Devletin resmi bütçe verilerine göre, 2000 yılı başından 2025 yılının Mart ayı sonuna kadar geçen 25 yılı aşkın sürede deprem için halktan 144 milyar 911 milyon lira toplandı. Verginin toplandığı her yılın ortalama döviz kuru göz önüne alındığında, bu miktar 40 milyar 72 milyon dolara denk geliyor. 25 yılda toplanan paranın bugünkü değeri ise 1 trilyon 535 milyar lirayı buluyor.
Deprem için getirilen bu vergi, 2004 yılından itibaren amacı dışında kullanılıyor. İktidar, bu kaynağı lüks seyahat harcamaları, lüks makam araçları ve makam odalarının tefrişatı gibi alanlarda harcadı. Hatta 2021 yılında yasada değişiklik yaparak ÖİV oranını yüzde 7.5’ten yüzde 10’a çıkardı. Bu ek vergi geliri de depremle ilgili harcamalarda kullanılmadı.
ÖİV, başlangıçta bir yıllık bir süre için yürürlüğe konmuştu ve 2000 yılının sonunda sona erecekti. Ancak önce 2003 yılına kadar uzatıldı, ardından 2004 yılında kalıcı hale getirildi. Vergi, cep telefonu, sabit telefon, internet, dijital ve kablolu TV hizmetleri gibi iletişim hizmetleri üzerinden tahsil ediliyor.
Deprem vergisini farklı alanlarda kullanan iktidar, 11 ili etkileyen Kahramanmaraş depremi sonrasında da ek vergiler getirerek o dönemin parasıyla yaklaşık 400 milyar lira ek kaynak sağladı. Bu geliri elde etmek için 2023 yılında Ek Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) çıkarıldı ve 2023-2024 yıllarında toplam 35.6 milyar TL toplandı. Harçlara yüzde 50 zam yapıldı, KDV oranları artırıldı. Kurumlar Vergisi’ndeki istisnalar kaldırılarak 2023 ve 2024 yıllarında toplam 80 milyar lira gelir elde edildi. Akaryakıt ÖTV’sine de deprem zammı uygulandı.
